ทันตแพทยสภา

Eng

Tha

การต่ออายุใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทันตกรรม
หลักการ หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไข

ทพ.ไพศาล กังวลกิจ
เลขาธิการทันตแพทยสภา

ในข่าวสารฉบับที่แล้ว ผมได้เรียนให้ทราบว่าการต่ออายุใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเป็นสิ่งที่วิชาชีพคงหลีกเลี่ยงได้ยากแล้วเนื่องจากสถานการณ์ต่างๆได้บีบคั้นเข้ามาทุกที เราเป็นวิชาชีพสุดท้ายที่ดำเนินการ เพียงแต่จะเกิดเร็วหรือช้าเท่านั้น ในฉบับนี้ขอนำเสนอข้อมูลเพิ่มเติม เพื่อให้มีการพิจารณาอย่างรอบคอบก่อนดำเนินการ

หลักการในการต่ออายุใบอนุญาตคืออะไร

วิชาชีพทันตกรรมเป็นวิชาชีพที่กระทำต่อร่างกายของมนุษย์ เกี่ยวข้องโดยตรงกับสุขภาพ คุณภาพชีวิตและความปลอดภัยของประชาชนด้วยเหตุนี้หากผู้กระทำไม่มีความรู้ ความสามารถที่ดีพออาจทำให้เกิดอันตรายต่อประชาชนและชุมชนได้ ดังนั้น เพื่อเป็นการคุ้มครองประชาชน รัฐจึงได้ออกกฎหมายให้ผู้ที่จะกระทำได้ต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ ความสามารถที่ผ่านการศึกษาฝึกอบรมมาอย่างดีแล้วเท่านั้น กฎหมายนี้คือ พระราชบัญญัติวิชาชีพทันตกรรม พ.ศ. 2537 ตามกฎหมายนี้ทันตแพทย์ทุกคนที่ปฏิบัติงานต้องขึ้นทะเบียน ผู้ไม่ได้ขึ้นทะเบียนจะประกอบวิชาชีพนี้ไม่ได้และนี่คือที่มาของใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ สมัยก่อนใบประกอบโรคศิลปะไม่ได้กำหนดอายุของใบอนุญาตไว้ นั่นคือสามารถใช้ใบอนุญาตนี้ทำงานได้ตลอดชีวิต สาเหตุที่ไม่กำหนดอายุใบอนุญาตเข้าใจว่าเนื่องจากเมื่อมีความรู้เป็นทันตแพทย์แล้ว น่าจะมีความรู้ติดตัวไปตลอดชีวิต แต่แนวคิดนี้มีการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน เนื่องจากวิชาชีพทันตแพทย์เป็นวิชาชีพที่ต้องใช้วิชาการและเทคโนโลยีในการประกอบวิชาชีพ วิทยาการและเทคโนโลยีทางการแพทย์และทันตแพทย์มีการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วมาก จำเป็นที่ผู้ประกอบวิชาชีพต้องติดตามความก้าวหน้า เพื่อนำมาปรับใช้ให้บริการที่ทันสมัยและมีประสิทธิภาพมีความปลอดภัยสูงสุดแก่ประชาชน วิชาการเมื่อ 10 หรือ 20 ปีก่อน กับปัจจุบันมีหลายเรื่องที่เปลี่ยนแปลงไป สถานการณ์ของโรคต่างๆก็เปลี่ยนไป ทำอย่างไรจึงจะให้หมอมีความรู้มีมาตรฐานที่ดีทันสมัยอย่างต่อเนื่อง มาตรการเรื่องการต่ออายุใบประกอบวิชาชีพจึงถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือ เพื่อกระตุ้นให้ทันตแพทย์มีการศึกษาหาความรู้ ติดตามวิชาการและเทคโนโลยีใหม่ๆอยู่เสมอ เกิดความตื่นตัวในการพัฒนาตนเอง ตลอดเวลานั่นเอง วิธีนี้ใช้กันอย่างแพร่หลายในประเทศที่พัฒนาแล้วทั้งในอเมริกา และ ยุโรป และนี่คือหลักการในเรื่องการต่ออายุใบอนุญาต

การศึกษาต่อเนื่องกับการต่อทะเบียนวิชาชีพ

จากหลักการที่ว่า ทำอย่างไรจึงจะให้ทันตแพทย์ติดตามความก้าวหน้าทางวิชาการและเทคโนโลยีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเกิดการพัฒนาตนเอง และให้บริการที่มีมาตรฐานทันสมัย วิธีการที่ให้บรรลุตามหลักการดังกล่าวคือส่งเสริมสนับสนุน กระตุ้นให้ผู้ประกอบวิชาชีพได้เข้าร่วมประชุม อบรม และอ่านบทความทางวิชาการตลอดเวลา ด้วยเหตุนี้หน่วยงานต่างๆ และสภาวิชาชีพต่างๆจึงได้จัดตั้งศูนย์การศึกษาต่อเนื่องขึ้น ทำหน้าที่ส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาระบบการศึกษาต่อเนื่อง ให้มีได้หลากหลายรูปแบบ เข้าถึงได้ง่าย เช่น การประชุมวิชาการ การศึกษาทางไกลผ่านสื่อต่างๆ รวมทั้งสื่อ internet การจัดประชุมวิชาการภายในหน่วยงาน การเสนอรายงานผู้ป่วย งานวิจัย เขียนบทความลงวารสาร หรือการอ่านบทความในวารสารก็ถือเป็นการศึกษาต่อเนื่องทั้งสิ้น ทำให้สามารถติดตามความก้าวหน้าทางวิชาการได้ตลอดเวลาไม่ว่าจะอยู่ที่ใด มีการกำหนดเกณฑ์มาตรฐานให้หน่วยกิจกรรมการศึกษาต่อเนื่อง เช่น เข้าร่วมประชุมวิชาการ 1 ชั่วโมงได้ 1 หน่วย โดยศูนย์การศึกษาต่อเนื่องจะทำหน้าที่บันทึกและรวบรวมหน่วยการศึกษาต่อเนื่องให้ในทุกกิจกรรมที่ศูนย์รับรอง เป็นความสะดวกของผู้เข้าร่วมกิจกรรมและสามารถตรวจสอบได้ตลอดเวลาว่าได้รับหน่วยสะสมอยู่เท่าใดแล้ว ด้วยเหตุนี้สภาวิชาชีพในหลายประเทศ จึงได้ใช้กิจกรรมการศึกษาต่อเนื่อง มาเป็นเกณฑ์ใช้ประกอบในการต่ออายุใบอนุญาต หรือพูดง่ายๆว่าเอา relicensing ผูกติดกับ CE (continuing education) เช่น สภาการพยาบาล กำหนดว่าจะต้องมี 50 หน่วย CNU ในการต่อใบอนุญาตทุก 5 ปี แพทยสภาเคยกำหนดไว้ที่ 100 หน่วย CME ในทุก 5 ปี ในต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา 45 จาก 51 รัฐ ใช้ CE เป็นเกณฑ์หลักในการต่อทะเบียนวิชาชีพ แต่จำนวนและระยะเวลาในการต่อของแต่ละรัฐแตกต่างกัน มีตั้งแต่ต่อทุก 12 เดือน ถึง 70 เดือน จำนวนหน่วยการศึกษาต่อเนื่องที่ใช้มีแตกต่างกัน ตั้งแต่ 10 ถึง 30 หน่วยต่อปี โดยส่วนใหญ่อยู่ที่ 20 หน่วยต่อปี ในยุโรปมีความแตกต่างกันในแต่ละประเทศ ส่วนใหญ่ต้องมีการต่อทะเบียนใบอนุญาตระยะเวลาต่อแตกต่างกันและการใช้หน่วยการศึกษาต่อเนื่องที่แตกต่างกัน แต่อย่างไรก็ตามมีหลายคนที่ไม่เห็นด้วยกับการใช้ CE มาประกอบในการต่อใบอนุญาต เนื่องจากเป็นการบังคับให้ทุกคนต้องทำ วิธีนี้ผู้ออกกฎระเบียนไม่ต้องหาวิธีจูงใจให้คนมาร่วม จะจัดการประชุม อบรมดีเลวอย่างไรก็ได้ คิดราคาลงทะเบียนอย่างไรก็ได้ เพราะผู้เข้าร่วมประชุมมาเพื่อต้องการหน่วยการศึกษาต่อเนื่อง หน่วยงานจัดมีรายได้มากขึ้น คนที่มาอาจไม่ได้ต้องการความรู้จริงๆ มาเพื่อเอากระดาษรับรองหน่วยไปแสดงเวลาต่อทะเบียน จึงไม่ควรเอา CE ไปผูกติดกับ relicensing กลุ่มนี้เห็นว่า การศึกษาต่อเนื่องควรใช้วิธีจูงใจให้ร่วมมากกว่าการบังคับ ให้เรียนตามที่อยากจะเรียน จึงจะเป็นประโยชน์ที่จะเอาไปใช้กับผู้ป่วยจริงๆ คนจัดการประชุมหรือหลักสูตรการฝึกอบรม จึงต้องจัดอย่างดีมีคุณภาพ ราคาไม่แพงมาก เพื่อจูงใจให้คนมาร่วมอาจสร้างแรงจูงใจทางอ้อม เช่น กำหนดว่าโรงพยาบาลหรือคลินิกที่ได้มาตรฐาน หมอต้องมีการศึกษาต่อเนื่อง การสมัครงานหรือสมัครเรียนต่อ ต้องใช้หลักฐานการศึกษาต่อเนื่องมาประกอบด้วย แสดงว่าเป็นผู้ใฝ่รู้ จะได้รับการพิจารณาก่อนหรือถ้าถูกร้องเรียนในเรื่องทำงานไม่ได้มาตรฐาน ถ้าผู้ถูกร้องเรียนไม่มีการศึกษาต่อเนื่อง ก็จะโดนโทษหนักกว่าคนที่มีการศึกษาต่อเนื่อง เพราะถือว่าไม่มีการพัฒนาตนเอง หรืออาจจะมีการออกใบรับรองหรือประกาศนียบัตรให้กับผู้ที่เข้าร่วมกิจกรรมการศึกษาต่อเนื่องครบตามหลักเกณฑ์ สามารถเอาไปติดแสดงให้คนไข้และญาติได้ดู เพื่อให้คนไข้เกิดความมั่นใจว่าหมอที่ให้การดูแลรักษานั้นเป็นหมอที่ใฝ่รู้ สนใจเรียนต่อ แต่อย่างไรก็ตาม ถ้าไม่มีการบังคับ ใช้มาตรการจูงใจเชิงบวกอย่างเดียว ก็ไม่มีหลักประกันว่าทุกคนจะทำ เกิดมีหลายมาตรฐาน จึงเป็นประเด็นที่ถกเถียงกัน เราจึงต้องพิจารณากันให้รอบคอบ

หลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไข

การต่อใบอนุญาตต้องมีการแก้ไขพระราชบัญญัติวิชาชีพทันตกรรม พ.ศ. 2537 เพื่อให้ดำเนินการได้ การแก้ไขทำได้ 2 แบบ คือกำหนดวิธีการและระยะเวลา การต่อใบอนุญาตลงในพระราชบัญญัติเลย หรือกำหนดให้มีการต่อ แต่ระยะเวลาวิธีการและเงื่อนไขให้ออกเป็นข้อบังคับ การออกเป็นข้อบังคับจะมีความยืดหยุ่นกว่าและแก้ไขเปลี่ยนแปลงในภายหลังได้ง่ายกว่าเป็นเรื่องที่คนในวิชาชีพต้องปรึกษาหารือกันว่าจะทำอย่างไรจึงเหมาะสมจะต่อทุกกี่ปี ทุกครั้งที่ต่อต้องทำอย่างไรบ้าง และจะมีเงื่อนไขอะไร จะใช้ CE ประกอบด้วยหรือไม่ ถ้าใช้จะใช้เท่าไรเอากี่หน่วย จะต้องมีการสอบความรู้ด้วยหรือไม่ ทันตแพทยสภาจึงอยากให้พวกเราได้ช่วยกันแสดงความคิดเห็น เพราะเรื่องนี้กระทบกับทุกคนครับ

หลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขการต่อใบอนุญาตของสภาวิชาชีพต่างๆ

พยาบาล	กำหนดในพระราชบัญญัติการพยาบาลและการผดุงครรภ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2540 ให้มีการต่อใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทุก 5 ปี นับแต่วันที่ออกใบอนุญาต ในพระราชบัญญัติวิชาชีพการพยาบาล หลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขออกเป็นข้อบังคับสภาการพยาบาล การต่อทะเบียนใบอนุญาตใช้ 50 หน่วยการศึกษาต่อเนื่องและเสียค่าธรรมเนียมต่อ 500 บาท

ทนายความ	กำหนดในพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 ใบอนุญาตมีอายุใช้ได้ 2 ปี นับแต่วันออกใบอนุญาต เว้นแต่ใบอนุญาตประเภทที่เสียค่าธรรมเนียมในอัตราตลอดชีพให้มีอายุตลอดชีพของผู้ได้รับใบอนุญาต หลักเกณฑ์วิธีการ กำหนดในกฎกระทรวง ค่าต่อใบอนุญาตทนายความตลอดชีพ 4,000 บาทใบอนุญาตทนายความ 2 ปี เสียค่าธรรมเนียม 800 บาท ผู้มีใบอนุญาตเป็นทนายความ 2 ปี จะขอต่อใบอนุญาตให้เป็นทนายความตลอดชีพได้ แต่ต้องก่อนใบอนุญาตเดิม(2 ปี) หมดอายุโดยเสียค่าธรรมเนียม 800 บาท

วิศวกร	กำหนดในพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 ว่า การออกใบอนุญาต อายุใบอนุญาตการพักใช้ เพิกถอนใบอนุญาตให้ออกเป็นข้อบังคับสภาวิศวกร ข้อบังคับกำหนดให้ต่อทะเบียน ทุก 5 ปี นับแต่วันออกใบอนุญาตหรือนับแต่วันอนุมัติให้ต่อใบอนุญาต ค่าต่อใบอนุญาตระดับวุฒิวิศวกร 3,000 บาท ระดับสามัญ 2,000 บาท ระดับภาคีวิศวกร 1,000 บาท

สถาปนิก	กำหนดในพระราชบัญญัติสถาปนิก พ.ศ. 2543 ว่าการออกใบอนุญาต อายุใบอนุญาตการพักใช้เพิกถอนใบอนุญาตให้ออกเป็นข้อบังคับสภาสถาปนิก ข้อบังคับกำหนดให้ต่อทะเบียน ทุก 5 ปี นับแต่วันที่ออกใบอนุญาตหรือนับแต่วันที่ต่อใบอนุญาต ค่าต่อใบอนุญาตระดับวุฒิสถาปนิก 3,000 บาท สามัญสถาปนิก 2,000 บาท ภาคีสถาปนิก 1,000 บาท

บัญชี	กำหนดในพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 ไม่กำหนดอายุใบอนุญาตแต่ต้องชำระค่าธรรมเนียมใบอนุญาตตามที่สภาวิชาชีพกำหนด สภาวิชาชีพบัญชีกำหนดให้ผู้รับใบอนุญาตต้องชำระค่าธรรมเนียมเป็นรายปี ปีละ 1,000 บาท นับจากวันที่ออกใบอนุญาต (ไม่ใช้หน่วยการศึกษาต่อเนื่อง)

สัตวแพทย์	กำหนดในพระราชบัญญัติวิชาชีพการสัตวแพทย์ พ.ศ. 2545 การออกใบอนุญาตต่ออายุใบอนุญาตให้เป็นไปตามข้อบังคับสัตวแพทยสภา สัตวแพทยสภากำหนดอายุใบอนุญาตใช้ได้ 5 ปี นับแต่วันที่ออกใบอนุญาต การต่อใช้ 100 หน่วยการศึกษาต่อเนื่อง เสียค่าธรรมเนียม 1,000 บาท

กายภาพบำบัด	กำหนดในพระราชบัญญัติกายภาพบำบัด พ.ศ. 2547 การออกใบอนุญาตอายุใบอนุญาตและการต่อใบอนุญาตให้เป็นไปตามข้อบังคับสภากายภาพบำบัด ค่าต่อใบอนุญาตฉบับละ 2,500 บาท ข้อบังคับกำลังอยู่ในระหว่างการร่าง

เทคนิคการแพทย์	กำหนดในพระราชบัญญัติวิชาชีพเทคนิคการแพทย์ พ.ศ. 2547 การออกใบอนุญาตอายุใบอนุญาตและการต่อใบอนุญาตให้เป็นไปตามข้อบังคับสภาเทคนิคการแพทย์ ค่าต่อใบอนุญาตฉบับละ 2,500 บาท ข้อบังคับกำลังอยู่ในระหว่างการร่าง